Vredenhof 1939-1945 //
Het eiland Schiermonnikoog is van nature geïsoleerd, aan alle kanten omringd door water. Er gelden andere wetmatigheden voor de flora en fauna op het eiland. Hetzelfde geldt voor de mensen; zij leven met elkaar samen in ‘schitterende isolatie’.
In de duinen van Schiermonnikoog ligt een drenkelingenkerkhof. In de loop van de Tweede Wereldoorlog spoelen ruim honderd soldaten op het Waddeneiland aan. Negentig soldaten uit de Tweede Wereldoorlog hebben uiteindelijk hun laatste rustplek gevonden op oorlogsbegraafplaats Vredenhof. De rest is na de oorlog herbegraven in eigen land.
Vredenhof is van origine een particulier kerkhof. Als er in de loop der jaren regelmatig lichamen aanspoelen, besluit een aantal eilanders de koppen bij elkaar te steken om een vaste plek voor de drenkelingen te creëren. Met steun van de gemeente, persoonlijke giften van eilanders en de donatie van een stuk grond door graaf Von Bernstorff, de toenmalige eigenaar van het eiland, wordt het drenkelingenkerkhof een feit.
Schiermonnikoog is vanaf 16 mei 1940 tot 11 juni 1945 bezet gebied geweest. De geografische ligging van de Waddeneilanden wordt in de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter als zeer belangrijk gezien. De eilanden worden onderdeel van de ‘Atlantikwall’, de vesting die zorg moet dragen voor een degelijke bescherming tegen de geallieerden vanuit de lucht.
Gedurende de bezetting lig het aantal soldaten op het eiland bijna net zo hoog als het aantal eilanders: Ongeveer 700 Duitsers tegenover 800 eilanders.
Elk slachtoffer dat op het eiland aanspoelde werd door de eilanders in samenwerking met de Duitse bezettingsmacht met militaire eer begraven. De soldaten delen hetzelfde stukje grond, ongeacht nationaliteit, religie of rang. Fransman, Canadees, Duitser, Engelsman , Jood, Christen en Moslim, liggen naast elkaar begraven.
De materiële vorm van Vredenhof heeft, net als andere oorlogsbegraafplaatsen, een hele uitgesproken vorm. De minutieus onderhouden graven roepen onmiddellijk een beeld van zorgvuldig geordende sacraliteit en schoonheid op. Zo spreken zij tot onze verbeelding.
Ondanks de bijzonder gemêleerde herkomst en achtergrond van de slachtoffers kent dit oorlogskerkhof dus een uniforme opzet. Zo houdt Vredenhof als uniek monument de herdenking aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog op een bijzondere manier levendig.
Vredenhof 1939-1945 toont de zeer rijke en bovendien bewaarde geschiedenis van de soldaten die op Vredenhof begraven liggen. In 90 unieke uitvouwbladen wordt materiaal getoond dat van de soldaat bewaard is gebleven. Voor elke soldaat, bekend of onbekend, één.
Hiervoor wordt het archiefmateriaal van de huidige beheerder van Vredenhof: Wyb Jan Groendijk gebruikt. Zijn archief is een treffende aanvulling op het archief van Sake Van Der Werff, één van de oprichters en de toenmalige beheerder van het kerkhof en toont de soldaten van Vredenhof als persoon.
Het beeldarchief zoals dat in de Tweede Wereldoorlog door eilander Sake van der Werff is samengesteld maakt de geschiedenis van het kerkhof op een confronterende manier aanschouwelijk. Ook de prominente rol van de Duitse Bezettingsmacht in het herdenken en administreren van de soldaten al tijdens de oorlog komt aan de orde.
De vorm van de installatie blijft benadrukken dat deze soldaten gelijk zijn aan elkaar. Zij zijn op grafnummer geordend en de verhouding van de grafsteen is overal doorgevoerd.
Door te putten uit verschillende archieven en deze samen te brengen als één nieuw werk komen de verschillende aspecten van het oorlogsgraf samen. Ik daag de kijker hiermee uit om na te denken over de betekenis van het oorlogsmonument, de plek die zij in het collectieve geheugen heeft verkregen en de wijze waarop zij haar weg vindt naar de mens.
Hiervoor wordt het archiefmateriaal van de huidige beheerder van Vredenhof: Wyb Jan Groendijk gebruikt. Zijn archief is een treffende aanvulling op het archief van Sake Van Der Werff, één van de oprichters en de toenmalige beheerder van het kerkhof en toont de soldaten van Vredenhof als persoon.
Het beeldarchief zoals dat in de Tweede Wereldoorlog door eilander Sake van der Werff is samengesteld maakt de geschiedenis van het kerkhof op een confronterende manier aanschouwelijk. Ook de prominente rol van de Duitse Bezettingsmacht in het herdenken en administreren van de soldaten al tijdens de oorlog komt aan de orde.
De vorm van de installatie blijft benadrukken dat deze soldaten gelijk zijn aan elkaar. Zij zijn op grafnummer geordend en de verhouding van de grafsteen is overal doorgevoerd.
Door te putten uit verschillende archieven en deze samen te brengen als één nieuw werk komen de verschillende aspecten van het oorlogsgraf samen. Ik daag de kijker hiermee uit om na te denken over de betekenis van het oorlogsmonument, de plek die zij in het collectieve geheugen heeft verkregen en de wijze waarop zij haar weg vindt naar de mens.